LİLASIRLAR

KOZMETİK İÇERİKLERİNİ KEŞFEDİYORUZ

Kozmetik Ürünlerin İçeriklerinin Sırlarını Keşfetmek Bizim Elimizde

 

Her geçen gün kimyasallarla iç içe yaşadığımızı daha fazla fark ediyor ve hissediyoruz. Maalesef, çok sevdiğimiz makyaj ve kişisel bakım ürünlerinde de bu kimyasallardan olabiliyor. Eskisi gibi değiliz, merak ediyoruz, öğrenmek istiyoruz ve nereden en doğru bilgiyi edinebileceğimizi bilmiyoruz. Kulaktan dolma yarım yamalak bilgilere hepimiz doyduk. İstiyoruz ki en güzeli ve en doğrusu olsun, çünkü çocuklarımız, ailemiz, kendimiz ve dostlarımız hepimiz kıymetliyiz. Birçok bilimsel çalışmalar yapılıyor ve değişik kimyasalların bağışıklık sistemini, cildimizi hiç istemediğimiz şekilde etkileyebildiğini artık hepimiz biliyoruz. Bilgi çağındayız ve çağın getirdiği avantajlardan yararlanmak her şekilde hakkımız.

Yazıyı okurken “Aman hayatımda daha önemli şeyler var, 1 gram sürdüğüm kozmetik hakkında saatlerce nerede bilgi var diye aramaya nasıl zaman ayıracağım, nereye bakacağım?” diyebilirsiniz. Üzmeyin tatlı canınızı. Alın elinize güzel bir kahve veya demli cay, hatta bir de kurabiye… Ben anlatayım, siz dinleyin. Her gün kullandığımız ürünlerin ya da içeriklerindeki kimyasalların güvenli olup olmadığını kolayca görebileceğimiz web sayfalarını beraber tanıyalım.

 

Bilgi Avına Çıkıyoruz!  EWG’s Skin Deep  - www.ewg.org/skindeep

Çok geniş bir kimyasal ve içerik veri tabanına sahip olan bu sayfada, ayrıca ürünlerin de analizini bulabiliyorsunuz. Bu web sitesinde -her ürün için olmasa da- baktığınız ürünün üzerine tıkladığınız zaman satın alabileceğiniz bir (amazon.com gibi) web sitesine yönlendiriliyorsunuz.

Amerika kaynaklı bu web sitede, içerikleri ayrı ayrı inceleyebiliyorsunuz. Sadece bir içerik maddesini inceliyorsanız, maddenin başka hangi ürünlerin içinde olabileceğini de görebiliyorsunuz.  Ayrıca içerik maddesi hakkında eğer bilimsel çalışma yapılmışsa, verilen linkten PUBMED’de yayınlanmış çalışmalara ulaşabiliyorsunuz.

Bu web sitesinde çok detaylı bilgi olmasına rağmen, diğer benzeri veri tabanlarının yaptığı gibi bir noktayı göz ardı ediyorlar: Her kullanılan kimyasalın, ürün formülünde kullanılmasına izin verilen miktarı bellidir. Bu miktara göre sağlığa olan etkileri kimyasal üreticiler tarafından yetkili mercilere ve bu maddeyi kullanan üreticilere bildirilir.

EWG gibi web siteleri, içerikte bulunan her maddenin etkisini, formül içinde miktarını pek dikkate almadan tanımlıyorlar. Bu nedenle, sağlıklı bilgi için, aklımızda soru işareti uyandıran kimyasalların tehlikeli olup olmadığını başka kaynaklardan da teyit etmek daha güvenli olacaktır.  O zaman karnesine bakalım ve diğer avlanma (bilgi edinme :)) sahamıza geçelim.

 

EWG/Skindeep’in Karnesi:

Kullanım dili: İngilizce

Bilgilerde kaynak gösterilmesi: 5/5

Kullanım kolaylığı: 4/5

İçerik araması: 5/5, Her madde için -varsa- bilimsel referanslar gösteriliyor.

Detaylı içerik madde bilgisi: 5/5

Ürün araması: 5/5

Ürün yelpazesi: Kişisel bakım, kozmetik

 

Alternatifler Harika, Ne Var Sırada? GoodGuide - www.goodguide.com

Bu site, kişisel bakım ürünlerinden yiyecek, ev temizlik malzemeleri, bebek ve çocuk ürünlerine kadar geniş bir yelpazeye sahip, Amerika kaynaklı bir yer. Her ürün Sağlık (Health), Çevre (Environmental) ve Topluma etkisi (Society) altında inceleniyor ve puanlandırılıyor. Bu web sitesinde, ürüne “bilimsel derecelendirme” (Scientific rating) ile puan veriliyor, fakat ürün veya içerikleri ile ilgili bilimsel çalışmalar veya referanslar gösterilmiyor. Bu nedenle bilimsel derecelendirme kavramının bu web sayfasında pek doğru anlamla kullanılmadığını düşünüyorum.

Her ürünün içeriği “Ingredients” altında listeleniyor. İçeriklerin üzerine tıkladığınızda içerik hakkında başka bir sayfa açılıyor. EWG web sitesinden farklı olarak bilimsel bağlantılar kurulmamış. Referansız ve kaynak gösterilmeden bilgiler yazılmış. İçeriklerde soru işaretli kimyasalları sarı (az kaygı verici), turuncu (orta derecede kaygı verici), kırmızı (yüksek kaygı verici) renkli yuvarlaklar ile “?” ile çelişkili içerik ve ✔ ile kaygı verici eşik altı olarak tanımlama yapıyor. Bunun dışında sadece bir içerik maddesini aratmışsanız, maddenin başka hangi ürünlerde olabileceğini gösteriyor. Ürünlere tıkladığınız zaman satın alabileceğiniz web adresine sizi gönderiyor. Bu, tarafsızlığı hakkında bazılarımızda biraz soru işareti uyandırabilir. Bunun dışında, kişisel olarak kozmetik veya kişisel ürünler için “mutlak kaynak” olarak tek bir bilgi kaynağının kullanılmaması gerektiğine inanıyorum. Neden mi? Gelin bir örnek ile bunu inceleyelim.

Bu deneyimiz için öylesine bir ürün seçtim. Ürünün ismini ve markasını vermiyorum burada. Ürüne “Kırışık Giderici Fondöten” diyelim.  Bu fondötenin üreticisinin sunduğu açık ve bütün içerik listesi şöyle:

“Aktif içerik: Octinoxate 6%. İnaktif içerikler: Water (Su), Cyclopentasiloxane, Nylon-12, Glycerin, Ethylhexyl Palmitate, Propylene Glycol, Mineral Oil (mineral yağ), Glyceryl Stearate, Glyceryl Isostearate, Dimethicone, Stearic Acid, Stearyl Alcohol, Triethanolamine (TEA), Magnesium Aluminum Silicate, Panthenol, Butyrospermum Parkii (Shea Butter; shea yağı), Sodium Lauroyl Sarcosinate, Diazolidinyl Urea, Lanolin Alcohol, Methylparaben, Butylparaben, Cellulose Gum, Retinyl Palmitate (A Vitamini), Acetyl Trifluoromethylphenyl Valylglycine, Tocopherol (E Vitamini), Hydroxypropyl Tetrahydropyrantriol, Methylsilanol Mannuronate, Polycaprolactone, Oleyl Alcohol, Pisum Sativum (Pea) Extract (Bezelye ekstraktı), Silica Dimethyl Silylate, Sodium Hyaluronate. İçerebilir: Titanium Dioxide, Iron Oxides”.

Fakat aynı ürünün içeriği Good Guide web sitesinde çok kısa tutulmuş ve “aktif içerikler” şeklinde gösterilmiştir: “Aktif içerikler: Peanut Oil/Arachis Hypogaea, Tocopherol (E Vitamini), Methylsilanol Mannuronate, Pea Extract/Pisum Sativum. May Contain: Iron Oxides (CI 77489, CI 77491, CI 77492, CI 77499). 1659 (CP)”.

GoodGuide web sitesinde, aynı ürünün “Bilimsel derecelendirmesi” ve Sağlık güvenliğinin bu liste üzerinden hesaplandığı düşünülürse, ürüne verilen puanların çok da gerçeği yansıtamayacağı gibi bir durum çıkıyor ortaya. Dahası, yukarıda görülen üreticinin kendi orijinal içerik listesine baktığımızda, GoodGuide web sitesinde bazı ürünlerde görülen ve kırmızı ile işaretledikleri koruyuculardan “Methylparaben, Butylparaben” olduğunu görüyoruz.

 

Peki İkinci Adım Olarak Ne Yaptık?

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Aynı ürünün burada vermediğimiz orijinal ismini ewg.org/skindeep veritabanında araştırdık.  Önümüze GoodGuide sayfasında gördüğümüzden farklı bir tablo çıktı. EWG sayfası, parabenler ile TEA’yi ortalama risk (sarı renk) ile gösteriyor. Tüm ürün içeriğinin puanını (Overall Score) yüksek risk/tehlike olarak tanımlıyor. İki web sitesinin bir ürün hakkında farklı bilgi vermesi bizi şu sonuca ulaştırıyor: Böyle konularda tek bir web sitesine bağlı kalmamak ve diğer web sitelerinden bilgi aldıktan sonra, bir web sitesinin diretmesinin dışında, kendi kararımızı kendimizin vermesi gerek.

 

GoodGuide’ın Karnesi

Kullanım dili: İngilizce

Bilgilerde kaynak gösterilmesi: 0/5

Kullanım kolayligi: 4/5

İçerik araması: 0/5, içerikler sadece ürün altında gösteriliyor

Detaylı içerik madde bilgisi: 4/5

Ürün araması: 5/5

Ürün yelpazesi: Kişisel bakım, kozmetik, ev, bebek, çocuk ve yiyecek ürünleri

 

Kendin Pişir, Kendin Ye! Cosmetic Analysis - www.cosmeticanalysis.com

 

 

 

 

 

 

 

 

Almanya orijinli ve diğerlerine göre daha yeni olan Cosmetic Analysis web sitesi, marka, ürün ve içerik malzemelerine bakmanızı sağlıyor. Kimyasalların veya içerik maddelerinin üzerine tıkladığınızda size kozmetikte kullanılan INCI adı, diğer isimleri, tanımı ve kimyasal tanımlama numarasına kadar veriyor. Alta indiğinizde kullanım oranları, yasalarda geçtiği yerler (mesela Avrupa Birliği direktiflerine göre) ve diğer bilgiler mevcut. Ne yazık ki EWG’deki gibi içerik maddesi hakkında bilimsel çalışmalara olası bağlantıları (örnek: Pubmed bilimsel arama motoru) göstermiyor. Baktığınız maddenin başka hangi ürünlerde olabileceğini gösteriyor.

Ürünlerin içeriğini listeliyor. Tam detaylı görmek istiyorsanız üye olmanız gerekiyor. Üye olduğunuz takdirde aşağıda örnek ürün resminde görüldüğü gibi bir analiz çıkıyor karşınıza. Yeşil gülümseyen yüz: “çok iyi”, sarı yüz: “iyi”, turuncu yüz: “orta”, kırmızı asık yüz ise “kötü” olarak değerlendiriliyor. 

Diğer web sitelerine göre en çok sevdiğim yanı, üye olduğunuzda istediğiniz ürünün içeriğini girerek analizini yapabilmeniz ve yayınlayabilmeniz. Burada hâkimiyet tüketiciye, yani bizlere ait.  Ürünlerin üzerine tıkladığınızda satın alabileceğiniz bir yere göndermiyor. Servisler bölümü altında her ürün hakkında mutlak tarafsızlıklarını koruma konusunda hassasiyetlerini özellikle belirtiyorlar.

 

Cosmetic Analysis’in Karnesi

Kullanım dili: İngilizce ve Almanca

Bilgilerde kaynak gösterilmesi: 2/5

Kullanım kolaylığı: 5/5, üyelik tabanlı ve kendiniz ürün analiz edebiliyorsunuz.

İçerik araması: 5/5, farklı olarak Avrupa Birliği Kozmetik Yönetmelikleri ile ilişkili bilgi veriyor, INCI ve kimyasal ad/numaralarını veriyor.

Detaylı içerik madde bilgisi: 5/5

Ürün araması: 5/5

Ürün yelpazesi: Kişisel bakım, kozmetik

 

Bilgiye Ulaşma! CosDNA - www.cosdna.com

Çin asıllı bu web sitesinin hem İngilizce hem de Çince sayfası var. Anladığım kadarıyla Çin sürümünde içerikler daha detaylı verilirken İngilizce versiyonunda daha yavan ve detaysız bilgiler bulunuyor.

Her ne kadar kullanımı kolay gelse de ve benzerlerinin içinde en eskilerden biri olsa da, birçok yanlışlığa da sahip. Birkaç örnekle başlayalım: 

Paraben grubunu sarı olarak gösterirken, birçok Latince ismi tanımlayamadığı için doğal türevli maddeyi de yanlış kategorize ediyor.

Başka bir örnekte, taze bir maske içeriğinin içinde listelenen “taze avokadoyu” (Persea gratissima) nemlendirici olarak listeliyor ve akne yapıcı olarak nitelendiriyor! Aynı maskenin içinde bulunan cildi sakinleştirici özelliği için kullanılan Alman Papatyasını (Anthemis Nobilis) akne yapıcı (komedojenik) olarak tanımlıyor! Öte yandan James Fulton bilimsel çalışmasında komedojenik özelliğe sahip olmadığını bildiriyor1.

Aynı web sitesi başka bir ürün içeriğinde bulunan kakao yağını boya maddesi, yumuşatıcı ve bitki ekstraktı olarak listeliyor! Hepimizin çok iyi bildiği iki yağı (ayçiçek ve zeytinyağı) diğer listelediği özelliklerin dışında, parfüm ve çözücü madde tanımlamalarını yıkıveriyor üstlerine. İncelemeye devam ettiğimizde EWG veri tabanında yumuşatıcı ve sakinleştirici özeliği belirtilen yosun ekstrakti (Chondrus Crispus), CosDNA websitesinde “emülgator” yani krem yapımında kullanılan kimyasal yapı olarak listeleniyor. Bu liste daha uzayıp gidiyor kanımca, verilen bilgiler dayanaksız…

Bunun dışında yapılan tablolarda içeriklerin fonksiyon (Function), akne yapıcı (Acne), irritasyona neden olabileceği (Irritant) veya bizim için güvenli olduğu (Safety) konusunda kesinlikle ne bilimsel ne de başka bir kaynak verilmiyor.

 

CosDNA’nın Karnesi

Kullanım dili: İngilizce ve Çince

Bilgilerde kaynak gösterilmesi: 0/5

Kullanım kolaylığı: 5/5

İçerik araması: 1/5

Detaylı içerik madde bilgisi: 0/5

Ürün araması: 4/5

Ürün yelpazesi: Kişisel bakım, kozmetik

 

Bilgi sahibi olmak için kullanılabilecek diğer web sayfaları...

Truth in aging (www.truthinaging.com/category/ingredients): Belli başlı içerikler konusunda merak ettiklerinizi okuyabilirsiniz.

The Campaign for Safe Cosmetics (www.safecosmetics.org): Daha çok Amerika’yı kapsayan bu web sitesinde güvenli kozmetikler konusunda olan gelişmeleri izleyebilirsiniz.

PUBMED (www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed): Bugüne kadar yayınlanmış biyomedikal ve fen bilimlerine ait bütün bilimsel yayınlara ulaşabileceğiniz, araştırabileceğiniz çok kapsamlı bir arama motoru.

Artık bilgiye ulaşmak bu kadar kolaylaşmışken, elinizde bulunan ya da almayı kafanıza koyduğunuz kozmetik ve bakım ürünlerini çok daha yakından tanıma yolunda sizi kimse tutamayacak!

 

Kaynaklar

1          Fulton JE, Jr: Comedogenicity and irritancy of commonly used ingredients in skin care products. J Soc Cosmet Chem 1989;40:321-333.

 

Yardımcı Doçent Dr. Ebru Karpuzoğlu, MSc, PhD

Moleküler Tıp ve İmmunoloji